Permeke draait door met bending the frame

Op deze pagina

Programma in Permeke

bending the frame koos het boek Always The Guest van fotografe Wendy Marijnissen als uitgangspunt voor een expo, lezing, workshop en muziekvoorstelling in onze bibliotheek.

Over bending the frame

Wendy Marijnissen is in Permeke te gast met haar vzw bending the frame, die een platform wil bieden aan fotografen.

Hoe creëer je nieuwe platformen om sterk werk te tonen? Als mogelijk antwoord op deze vraag combineert bending the frame fotografie met andere kunstvormen. Fotografen werken samen met muzikanten, beeldende en performancekunstenaars of grafische ontwerpers, om zo een nieuwe dynamiek te creëren en buiten hokjes te denken.

bending the frame (BTF) zoekt vanuit een ‘do it yourself’ mentaliteit uit hoe fotografie op verschillende manieren naar buiten gebracht kan worden. Hiervoor vinden ze inspiratie in allerlei boeken, cd's en dvd's. 

Wat is een thuis en wat betekent het om je ergens thuis te voelen? Hoe komt het dat een jonge vrouw uit Antwerpen zich misschien meer thuis voelt in Pakistan? Een wereld zo anders dan die waar zij vandaan komt?

“Misschien is thuis niet een plaats, maar een onherroepelijke staat van zijn” - James Baldwin

Interview met Wendy (gefilmd door Fotofestival Pelt)

Interview met Wendy (geschreven door Stijn Buyst)

Wendy Marijnissen bracht vorig jaar 'Always the Guest' uit, een uiterst persoonlijk boek dat fotografie en tekst combineert. Marijnissen is in Permeke te gast met haar vzw Bending The Frame, die een platform wil bieden aan fotografen, in minder voor de hand liggende presentatievormen.

Marijnissen: "Er wordt onder fotografen ontzettend veel gezeurd: er is niet genoeg geld, er is geen plaats om tentoon te stellen... Toen ik op een bepaald moment vaststelde dat ik zelf aan het meezeuren was, besliste ik dat ik er maar beter zelf iets aan kon doen. En dus hebben we Bending The Frame opgericht."


'SLIDE'

Eén van de concepten van Bending The Frame zijn de 'Slide'-avonden, waarop een fotograaf aan één of meerdere muzikanten wordt gekoppeld.

"We zijn met die 'Slide'-avonden begonnen uit frustratie over de typische slideshows die je bijvoorbeeld op fotografiefestivals vaak te zien krijgt. Ze vragen je dan om een thematische selectie van pakweg honderd foto's in te sturen, waarmee zij een slideshow maken. En als je pech hebt, monteren ze er ook nog wat tenenkrommende muziek onder, want het moet om te lachen zijn, natuurlijk.

Als reactie daarop wilden we fotografen de vrijheid geven om zélf een slideshow samen te stellen en het format als kader te onderzoeken. We proberen de fotografen ook telkens te koppelen aan muzikanten, in de hoop dat er een interessante wisselwerking ontstaat".

Bending The Frame organiseerde al 'Slide'-avonden met de Indische fotograaf Sohrab Hura, de Franse fotografe Eva Wollenberg en Magnum fotograaf Antoine d’Agata. Muziek werd onder andere geleverd door Rudy Trouvé, Hannes D’Hoine, Sjoerd Bruil en Maarten van Cauwenbergh (Voetvolk, Jan Fabre). Maar de primeur voor Permeke is dat Marijnissen zélf een slideshow gaat maken.

"Elko Blijweert, Saar Van De Leest en Joris Caluwaerts gaan de muziek maken. Binnenkort beginnen we eraan: spannend wel. Verder zijn er dezelfde avond nog twee 'Slides': één van Pieter Ten Hoopen, die maandenlang gefotografeerd en gefilmd heeft in het Amerikaanse stadje Hungry Horse in Montana. Pieter werkt samen met Tip Toe Topic. De laatste 'Slide' is er één van Sébastien Van Malleghem, waarvoor Aldo Struyf ongelofelijk mooie muziek gecomponeerd heeft."


WORKSHOPS

"We willen onze residentie bij Permeke vooral gebruiken om na te denken over het maken van boeken in al zijn aspecten. Zo gaan we - samen met Boslabs - een vijfdaagse workshop doen met kinderen. We krijgen van Permeke bijvoorbeeld afgedankte boeken om collages te maken, er zijn wegwerpcamera's en we gaan zeefdrukken.

Bedoeling is om aan het einde van de week een zine of boekje te hebben. We sluiten de week af met een tentoonstelling met de werken van die kindjes. Het is echt de bedoeling om daar een speciale dag van te maken voor die jongens en meisjes. Van de vijf workshopdagen zijn er ook twee met vrije inloop, zodat bijvoorbeeld de kinderen uit de buurt ook gewoon kunnen binnenspringen om een zeefdruk te maken.

Op donderdag 10 oktober organiseren we een panelgesprek dat we 'Deconstructing The Book' hebben genoemd. Ik heb het boek in eigen beheer gemaakt, maar natuurlijk samen met andere mensen zoals lithograaf Sebastiaan Hanekroot en boekbinder Wytze Fopma, die de limited edition van het boek heeft gemaakt. Met hen wil ik in gesprek gaan over het maken van boeken. Stefan Vanthuyne van het Belgian Platform for Photobooks zal het gesprek modereren."


ALWAYS THE GUEST

Marijnissens 'Slide' zal opgebouwd worden aan de hand van beelden uit haar boek 'Always The Guest', dat ook de basis is van de fototentoonstelling die vanaf 4 oktober in de bibliotheek loopt. 'Always The Guest' is een secuur uitgegeven combinatie van beeld en tekst.

Marijnissen combineert snapshots uit haar familiearchief met beelden die ze schoot in Pakistan en haar 'fotografische dagboekbeelden' die ze met haar telefoon maakte. Tussen de foto's door vertelt ze haar verhaal - een hard maar mooi relaas dat start in haar jeugd en uitkomt in Pakistaanse tentenkampen.

"De rode draad is toch wel moederschap. Ik heb op heel jonge leeftijd mijn ouders verloren en onbewust ben je dan toch heel je leven zoekende. En daarbij is fotografie stilaan mijn instrument geworden en reizen een manier om mezelf te ontdekken."


DE INTRODUCTIE

Hoewel 'Always The Guest' rond Pakistan draait, was Marijnissens eerste grote droombestemming Afghanistan. "Ik was al van jongsafaan gefascineerd door dat land, maar ik wilde pas naar daar gaan wanneer ik als fotograaf iets aan het verhaal toe te voegen zou hebben. En dat had ik niet. Maar tien jaar geleden ontmoette ik iemand die in Pakistan woonde en haar uitnodiging was wél reden genoeg om naar daar te trekken en zo alvast de regio te ontdekken. Ik had toen niet het minste benul van het grote cultuurverschil tussen die twee landen - voor mij was dat toen nog allemaal hetzelfde. Op die eerste trip bezocht ik Lahore, Karachi en Islamabad.

Ik deed mijn research heel zorgvuldig en één thema dat terugkwam was het probleem van vaginale fistula - een bevallingscomplicatie waarbij tijdens de bevalling een gat of kanaal ontstaat tussen de blaas en vagina, waardoor vrouwen continue urine of in extremis uitwerpselen lekken.

In al die verhalen keerde één naam steeds weer terug, die van Dr. Shershah, een gyneacoloog die zich met die problematiek bezighoudt. Ik nam contact met Dr. Shershah en letterlijk binnen de vierentwintig uur nadat ik in Karachi aankwam had ik mijn eerste bevallingen bijgewoond. Ondertussen ben ik daar zo vaak geweest dat Dr. Shershah zo'n beetje mijn Pakistaanse nonkel is."


MOEDERSTERFTE

Aanvankelijk dacht Marijnissen dat die grote moedersterfte vooral te wijten zou zijn aan de lage medische geletterdheid bij onder andere de traditionele vroedvrouwen, die vaak bij moeders thuis en in slechte omstandigheden bevallingen begeleiden. Door vaak terug te keren werd dat beeld genuanceerder. "Volgens mij is het probleem in Pakistan zo prangend vanwege twee factoren. Ten eerste is goeie gezondheidszorg zeer ontoegankelijk in Pakistan.

Er is wel degelijk een duur privécircuit, maar daar kunnen alleen vrouwen uit de middenklasse en de hogere klasse terecht. In die privéziekenhuizen is de zorg van het niveau dat wij hier gewend zijn, maar de meeste mensen zijn dus aangewezen op overheidsziekenhuizen. Die ziekenhuizen zijn overbevraagd en er heerst een problematische bureaucratische houding.

Een tweede factor is natuurlijk educatie: mensen weten vaak niet beter dan zich tot die traditionele vroedvrouwen te richten en familieplanning en contraceptie zijn vaak nog onbekend terrein."


ONTMOETINGEN

Jarenlang zwangere vrouwen en jonge moeders fotograferen leverde Marijnissen ook heel wat bijzondere ontmoetingen op. "Toen de grote overstroming van 2010 gebeurde, ben ik direct naar de regio getrokken. Het overstromingsgebied bezoeken was zinloos voor mij, want daar zaten alle internationale persfotografen die een veel groter budget hadden dan mij. Maar door die overstromingen waren 20 miljoen mensen ontheemd, en dat resulteerde in een volksverhuizing naar tentenkampen. En daar ben ik gaan fotograferen.

Ik heb daar de ene zwangere vrouw na de andere gefotografeerd die daar allemaal in penibele omstandigheden moesten leven. Maar ik bleef met het gevoel zitten dat niemand daar thuis van wakker zou liggen. De grote vraag was: hoe breng je zo'n gigantisch probleem in beeld en beroer je mensen? Tot ik bij Hamida binnenstapte. Die vrouw lag daar zo rustig, omringd door haar man en drie kinderen. Haar ben ik keer op keer blijven bezoeken, soms met een vertaler, om zo hun leven vast te leggen.

Net voor ik naar huis moest heb ik nog het geluk gehad om Hamida's bevalling te documenteren. Ik mocht dan van Hamida bij de naamsceremonie de naam van het kind kiezen. Allez, ik mocht uit een multiple choice lijst kiezen (lacht). Het werd Rehan Ali of Heaven's Flower.

Helaas ben ik haar later uit het oog verloren. Ik weet niet of Hamida nog in Karachi woont, ik weet zelfs niet of Rehan Ali nog leeft. Het jongste zusje van Rehan Ali - Mehmooda, mijn hartendief! - moet ondertussen een jaar of veertien zijn, denk ik. Ik ben lang blijven zoeken, maar het blijft een speld in een hooiberg. 

Wie ik wél nog zie is Munni, één van de kokkinnen van Dr. Shershah's familie. Zij zorgde ervoor dat ik altijd mango bij het ontbijt kreeg, omdat ze doorhad dat ik daar dol op was. Ik was erbij toen ze te horen kreeg dat haar dochter - Shahida - ernstig ziek was, ook weer een complicatie van een zwangerschap. Helaas heeft Shahida het niet gehaald."


THUIS?

'Always the Guest' is een ambitieus boek en dat laat zich ook voelen aan de vormgeving. "Dat bordeaux van de cover en dat blauw zijn de kleuren van een traditionele ajrak, een sjaal die je als eregast krijgt als je in Pakistan ergens op bezoek gaat. Dat kadert voor mij in het gegeven dat ik altijd de gast zal zijn, hoezeer ik me daar ook thuis voel.

Het mooie is natuurlijk dat ik, net door me zo vast te bijten in Pakistan, mijn plek hiér in Antwerpen ook beter leer kennen. En dat is de centrale vraag van het boek natuurlijk: wat is een thuis? Wat maakt dat je ergens thuisvoelt?"


DE TOEKOMST

Marijnissen heeft overigens nog wel wat projecten lopen in Karachi. "Ik kom heel intuitief bij projecten uit. Momenteel werk ik in Pakistan rond dans en beweging. Heel concreet gaat het over het moment waarop meisjes beseffen hoe ze hun lichaam bewegen. Dat onderzoek doe ik samen met Sheema Kermani, een danseres en activiste. Het is de bedoeling dat dat ooit in een videoinstallatie uitmondt. Sheema komt op de opening van de tentoonstelling in Permeke een performance doen, trouwens.

En vorig jaar ben ik beginnen lesgeven aan de kunstacademie van Karachi. Het publiek aan die school is heel divers. Er zijn meisjes bij die in abaya (traditioneel kleed dat vooral in Saudi-Arabië courant is) rondlopen, maar net zo goed meisjes in jeans en t-shirt. Maar het zijn natuurlijk wel allemaal jongeren uit de midden- of hogere klasse. Als je die bijvoorbeeld een opdracht straatfotografie geeft, is dat lastig, want ze komen eigenlijk niet echt op straat, omdat ze ofwel een chauffeur hebben, ofwel met de lokale variant van Über rondrijden.

Documentaire fotografie is trouwens iets wat in Pakistan nauwelijks bestaat. Het is een vak binnen de opleiding grafische vormgeving, en is eerder een tool binnen deze opleiding. Mijn taak bestaat er dus in fotografie als autonome kunstvorm te laten zien. En dat geeft véél voldoening.

Eén van mijn studentes - Nida Mehboob - heeft trouwens als eerste in Pakistan de Magnum Social Justice Grant gewonnen. Ze mocht een maand in New York bij Fred Ritchin in het International Center of Photography gaan studeren, onder begeleiding van de Magnum staf. En binnenkort komt haar eerste boek uit. Goed hé!"

'Always The Guest' is nog steeds te koop, en voor elk exemplaar gaat 5 euro rechtstreeks naar het Koohi Goth Women's Hospital in Karachi.

INTERVIEW DOOR STIJN BUYST